Iedereen kent Achilles, Paris Hektor, Odysseus en Helena wel uit de Trojaanse oorlog. Wie de Ilias heeft gelezen, weet dat er nog een grootse held in de Trojaanse oorlog was. Diomedes van Argos, die vaak wordt vergeten door de films en boeken, was de held die misschien wel het meest in de gunst van de goden stond. Hij versloeg talloze Trojanen, doodde de boogschutter Pandaros en bracht Aeneas op de rand van de dood, die alleen door goddelijke tussenkomst werd gered. Hij is, naast Herakles, de enige sterveling die het opnam tegen een god in een gevecht (zowel Aphrodite als Ares), en deze beiden zelfs wist te verwonden.
Daarnaast nam hij het herhaaldelijk op tegen Hektor en bewees hij zijn waarde tijdens een nachtelijke missie met Odysseus, waarbij ze de spion Dolon uitschakelen. Door al deze daden groeide Diomedes uit tot een van de meest bepalende krijgers aan Griekse zijde. Na de Trojaanse oorlog zou hij naar Italië zijn vertrokken en wordt hij in verband gebracht met de stichting van meer dan tien verschillende Italiaanse steden.
Biografie Diomedes
Jeugd
Diomedes was de zoon van Tydeus, een van de helden van de expeditie van de zeven tegen Thebe. Zijn moeder was Deipyle, de dochter van de koning van Argos. Dit maakte hem erfgenaam voor de troon van Argos. Om Diomedes zijn jeugd goed te begrijpen, moeten we eerst terug naar de veldtocht van de Zeven tegen Thebe. Dit was een poging van zeven Griekse helden om de stad Thebe te veroveren en de verbannen prins Polynices weer op de troon te zetten. Onder die zeven bevond Tydeus zich, de vader van Diomedes. De expeditie liep uit op een ramp: de meeste aanvallers sneuvelden voor de poorten van Thebe, en Tydeus was een van hen.
Diomedes groeide dus op met het verhaal van een mislukte oorlog en een gesneuvelde vader. Toen hij oud genoeg was, sloot hij zich aan bij de Epigonen, de zonen van de gevallen helden, die besloten het werk van hun vaders af te maken. Deze tweede aanval op Thebe verliep heel anders. De stad werd ingenomen en de nederlaag van de vorige generatie werd gewroken. Voor de jonge Diomedes was dit het moment waarop hij voor het eerst echt naam maakte als krijger. Niet lang daarna werd hij koning van Argos.
Koning van Argos
Hij bleef echter niet lang rustig op de troon zitten. Zijn grootvader Oeneus, die heerser van het gebied Calydon was, werd afgezet en gevangengenomen door zijn neven. Samen met een van de Epigonen trok hij naar Calydon en wist de neven te doden waardoor Oeneus de troon weer opnieuw besteeg. Diomedes vocht dus niet alleen voor roem, maar was ook een eervol persoon.
Volgens latere schrijvers was hij ook een van de vele mannen die naar Sparta kwamen om naar de hand van Helena te dingen. Zoals alle vrijers zwoer hij de beroemde eed aan haar vader, Tyndareus: wie Helena ook zou huwen, de anderen zouden het huwelijk verdedigen. Toen Helena uiteindelijk met Menelaos trouwde en later door Paris naar Troje werd meegenomen, zat Diomedes dus vast aan zijn woord. Als koning van Argos kon hij moeilijk achterblijven. Hij zou meegaan met de Grieken om Troje te veroveren.
Diomedes in de Trojaanse oorlog
Toen Helena door Paris uit Sparta werd meegenomen, trad de eed die Diomedes als een van de vrijers had afgelegd in werking. Volgens de traditie bracht hij 80 schepen mee naar de Griekse vloot, een van de grotere bijdragen aan de expeditie. Alleen Nestor en Agamemnon brachten meer schepen met zich mee. Op zijn schip bracht hij zijn vertrouweling Sthenelus mee, een van de Epigonen waarmee hij Thebe had veroverd.
Introductie in de Ilias
Wanneer Ilias begint, is Diomedes al aanwezig onder de Griekse leiders, maar hij staat nog niet meteen in het middelpunt. Homerus bouwt hem geleidelijk op. In de eerste boeken verschijnt hij vooral naast Agamemnon en zijn vaste metgezel Sthenelus, als een jonge maar veelbelovende aanvoerder uit Argos.
Zijn echte introductie komt wanneer Agamemnon hem in het openbaar berispt en hem vergelijkt met zijn vader Tydeus. De reactie komt van Sthenelus, die fel terugpraat en benadrukt dat de zonen van de Epigonen juist succesvoller waren dan hun vaders bij Thebe. Diomedes zelf blijft opvallend beheerst en kiest ervoor Agamemnon niet openlijk tegen te spreken. Zijn terughoudendheid in plaats van grootspraak zet hem neer als een ander soort held: jong, maar zelfverzekerd genoeg om zich niet te hoeven bewijzen met woorden. Er is geen greintje arrogantie te bekennen, waar de meeste helden uiteindelijk aan ten onder vallen.
Vanaf dat punt begint Homerus hem steeds nadrukkelijker naar voren te schuiven. Het is de opmaat naar de fase in het epos waarin hij uitgroeit tot een van de gevaarlijkste Griekse mannen op het slagveld.
Diomedes betreedt het slagveld
In het vijfde boek van de Ilias schuift Diomedes definitief naar de voorgrond. Aan het begin van het boek wordt hij gezegend door Pallas Athena, waarop hij het slagveld betreedt. Hij doodt verscheidene Trojanen, waarop die vervolgens geraakt wordt door een pijl van de boogschutter Pandaros. Nadat hij geraakt wordt door de pijl, vraagt hij Athena om hulp. De godin geeft gehoor en geeft hem buitengewone kracht en de gift om goden te kunnen onderscheiden van mensen. Ze vraagt hem om Aphrodite te verwonden indien hij haar tegenkomt op het slagveld.
Diomedes betreedt het slagveld weer en blijft Trojanen doden, waaronder Pandaros, de boogschutter die hem eerder verwondde. Hij doodt er zoveel dat de Trojaanse held Aeneas, zoon van Aphrodite, zijn strijdwagen pakt om het tegen hem op te nemen. Aeneas maakt geen schijn van kans en Diomedes weet hem in zijn dij te raken met zijn speer. Het moment dat hij het karwei af wil maken komt Aphrodite tevoorschijn om haar zoon te redden. Door de gift van Athena kan hij haar zien en achtervolgt hij de godin en haar zoon. Hierbij weet hij de hand van Aphrodite te verwonden. Uiteindelijk grijpt Apollo in en redt hij Aeneas, waarop de held zich terugtrekt.
Met het verwonden van Aphrodite bracht hij zichzelf een nieuw probleem op de hals. Ares, de god van de oorlog en de man van Aphrodite, betrad het slagveld om wraak te nemen. Ares helpt Hektor om de Trojaanse troepen bij elkaar te verzamelen en ze vallen de Grieken aan. Een intense strijd ontpopt zich, maar de Trojanen weten met de hulp van Ares de Grieken langzaamaan terug te dringen naar hun kamp. Gelukkig had hij Athena nog altijd aan zijn zijde, die hem aanmoedigde om het op te nemen tegen Ares.
Ze springen op een strijdwagen en rijden Ares tegemoet. Athena helpt hem Ares te verwonden door de onzichtbare helm van Hades te dragen. Elke keer dat Ares hem wil verwonden met zijn speer slaat de onzichtbare Athena de speer weg. Diomedes zijn speer weet Ares uiteindelijk te vinden, waarop Ares een kreet uit zou slaan als 10.000 mannen tegelijk normaal zouden uitslaan. Ares trok zich vervolgens terug naar Olympus om tegen Zeus zijn beklag over Athena te doen.
De ontmoeting met Glaucus
Tijdens een van de vele gevechten voor de muren van Troje komt hij oog in oog te staan met Glaucus, een bondgenoot van de Trojanen. Zoals gebruikelijk dagen de twee elkaar uit tot een duel. Vlak voordat het gevecht begint, vraagt Diomedes eerst wie zijn tegenstander eigenlijk is.
Glaucus begint vervolgens het verhaal van zijn afkomst te vertellen. Daarbij noemt hij zijn grootvader Bellerophon, de beroemde held die ooit de Chimaera versloeg. Wanneer Diomedes die naam hoort, verandert de situatie meteen. Zijn eigen grootvader Oineus was namelijk ooit gastvriend van Bellerophon geweest.
Volgens de oude regels van gastvriendschap mochten families die zo’n band hadden elkaar niet bevechten. Het duel wordt afgeblazen. In plaats daarvan wisselen de twee hun wapenrusting uit als teken van respect. Volgens Homerus ruilt Glaucus daarbij zijn gouden pantser voor het bronzen pantser van Diomedes. Geen slechte deal voor Diomedes😉.
Diomedes redt Nestor
Tijdens een zware dag op het slagveld raken de Grieken onder druk van de Trojanen, die onder leiding van Hektor steeds verder oprukken. In de chaos raakt de oude koning Nestor in de problemen wanneer een van zijn paarden wordt geraakt en zijn strijdwagen stilvalt.
Diomedes ziet het gebeuren en rijdt meteen naar hem toe. Terwijl de Trojanen dichterbij komen, helpt hij Nestor uit de benarde positie en biedt hem een plaats aan in zijn eigen wagen. Samen keren ze zich vervolgens weer tegen de Trojanen en proberen ze de aanval van Hektor te stoppen. Hierin neemt Diomedes het op tegen Hektor en weet hij de stuurman van de strijdwagen van Hektor te doden.
De situatie blijft gevaarlijk. Zelfs met Diomedes’ moed lukt het niet om de opmars van de Trojanen volledig te keren. Uiteindelijk grijpt Zeus zelf in met een bliksemschicht die vlak voor hun wagen inslaat. Dat is voor Nestor het teken dat de goden de Trojanen op dat moment gunstig gezind zijn, waarna hij Diomedes overtuigt zich terug te trekken. Hektor roept hem na dat hij een lafaard is, maar ondanks dat Diomedes terug wil keren rijdt Nestor hen naar veiligheid.
De nachtelijke missie met Odysseus
Later in de oorlog krijgt hij opnieuw een belangrijke rol tijdens een gewaagde nachtelijke verkenning. Terwijl beide legers dicht bij elkaar gelegerd liggen, besluiten de Grieken dat iemand het Trojaanse kamp moet bespioneren. Uiteindelijk wordt Diomedes gekozen om de missie uit te voeren, waarna hij zelf Odysseus uitkiest om hem te vergezellen.
In het donker trekken de twee helden richting het Trojaanse kamp. Onderweg stuiten ze op Dolon, een Trojaanse spion die met een wolvenhuid over zijn schouders probeert de Griekse linies te verkennen. De helden weten hem te onderscheppen. Na hem te hebben ondervraagd over de Trojaanse posities doden ze hem.
Met de informatie van Dolon trekken ze verder en bereiken ze het kamp van de Thraciërs, bondgenoten van Troje. Daar slaat Diomedes hard toe: hij doodt hun koning Rhesus en meerdere van zijn mannen, terwijl Odysseus de beroemde witte paarden van de koning buitmaakt. Volgens een oude voorspelling zouden deze paarden Troje onoverwinnelijk maken als ze ooit van het gras rond de stad zouden eten, iets wat door deze aanval nooit zou gebeuren. De twee keren daarna veilig terug naar het Griekse kamp. Missie geslaagd!
Gewond door Paris
Niet lang daarna raakt Diomedes zelf gewond. Tijdens een zware fase van de strijd, waarin meerdere Griekse leiders gewond raken en de Trojanen de overhand hebben, wordt hij getroffen door een pijl van Paris. De pijl raakt zijn voet, waardoor hij niet langer kan blijven vechten.
Paris staat niet bekend als de sterkste krijger van Troje, maar hij is een vaardige boogschutter en valt zijn tegenstanders liever van een afstand aan. Wanneer hij Diomedes raakt, roept hij hem zelfs spottend toe dat zijn roem als krijger weinig waard is tegen een goed gemikte pijl. Diomedes laat dat niet zomaar passeren. Ondanks zijn verwonding antwoordt hij dat Paris misschien goed kan schieten, maar dat hij op het slagveld nooit de moed toont om een man van dichtbij te bevechten. Toch moest hij zich uiteindelijk laten verzorgen en het slagveld verlaten.
Het moment komt op een slecht moment voor de Grieken. In dezelfde fase raken ook andere leiders gewond en heeft Achilles zich nog altijd teruggetrokken van de strijd, waardoor de Trojanen de overhand krijgen in de strijd.
De spelen van Patroklos
Vervolgens komt er een lang stuk van de Ilias waarin hij geen belangrijke rol meer speelt. Om een beknopte samenvatting te geven: Achilles keer terug op het slagveld na de dood van Patroklos en wint zijn duel met Hektor. Vervolgens houdt Achilles spelen in de naam van Patroklos om zijn vriend te eren. Diomedes weet deze spelen te winnen. Met het paardrijden is hij sneller dan elk ander en tijdens een een-op-een gevecht met Ajax weet hij deze als eerst te verwonden, waarop hij het duel wint.
Odysseus en Diomedes stelen het Palladium
Later in de oorlog blijkt dat Troje volgens een oude voorspelling niet kan vallen zolang het heilige beeld van Athena, het Palladium, zich binnen de stadsmuren bevindt. Daarom wordt een plan bedacht om het beeld te stelen. Volgens latere tradities zijn het opnieuw Diomedes en Odysseus die deze gevaarlijke missie uitvoeren. De twee sluipen ’s nachts Troje binnen en weten het beeld te bemachtigen. Daarmee verdwijnt de belangrijke goddelijke bescherming van de stad en kan Troje ingenomen worden.
Volgens een latere vertelling van de kleine Ilias zou Odysseus met de eer willen strijken van het stelen van het Palladium. In het donker liep hij achter Diomedes, wachtend op een moment om toe te slaan. Diomedes merkte echter dat er iets niet klopte. In het maanlicht zag hij de schaduw van Odysseus achter zich bewegen en begreep hij wat er gaande was. In plaats van verrast te worden draaide hij zich plotseling om, ontwapende Odysseus en bond zijn handen vast. Omdat hij wist dat de Grieken Odysseus nog nodig zouden hebben voor het veroveren van Troje besloot hij hem niet te doden.
De val Troje
Wanneer de Grieken uiteindelijk de beroemde list met het houten paard uitvoeren, behoort Diomedes tot de helden die zich in het paard verbergen. Nadat het paard binnen de stadsmuren is gebracht en de Trojanen slapen, openen de Grieken de poorten voor hun leger. Tijdens de nachtelijke verovering vecht hij mee in de straten van Troje. Samen met de andere Griekse leiders zorgt hij ervoor dat de stad uiteindelijk valt na een oorlog die volgens de traditie tien jaar heeft geduurd. Het is eindelijk tijd om terug naar huis te keren.
Terugkeer naar Argos
Na de val van Troje begon voor de Griekse helden de lange reis terug naar huis. Voor velen bleek die terugreis bijna net zo gevaarlijk als de oorlog zelf. Stormen, ruzies met de goden en onderlinge conflicten zorgden ervoor dat maar weinig leiders zonder problemen hun thuisland bereikten. Diomedes had meer geluk dan sommige van zijn beroemde medestrijders. Waar mannen als Odysseus en Agamemnon te maken kregen met lange omzwervingen of een gewelddadig einde, wist hij veilig binnen vier dagen terug te keren naar Argos. Waarschijnlijk omdat hij zich voorbeeldig had gedragen in de Trojaanse oorlog en nog altijd in de gunst van de goden stond.
Toch wachtte hem daar geen warm welkom. Volgens latere tradities was de godin Aphrodite haar verwonding tijdens de oorlog niet vergeten. Toen hij haar op het slagveld had aangevallen en verwond, had hij zich de woede van de godin op de hals gehaald. Bij zijn terugkeer zou zij daarom wraak hebben genomen door zijn vrouw, Aegialeia, tegen hem op te zetten. Ze had ervoor gezorgd dat zijn vrouw niet een, maar meerdere affaires was begonnen. En dat ze Diomedes niet meer terug wilde.
Toen hij uiteindelijk in Argos aankwam, ontdekte hij dat zijn positie daar niet langer veilig was. Zijn vrouw had zich tegen hem gekeerd en een samenzwering tegen hem opgezet. Voor de held die Troje hielp veroveren, bleef er weinig anders over dan zijn eigen stad te verlaten. Hij vertrok naar Italië.
Diomedes in italië
Vanaf dit punt beginnen de verhalen over Diomedes minder eenduidig te worden. De gebeurtenissen rond zijn leven in Italië zijn namelijk afkomstig uit verschillende tradities. Griekse schrijvers vertelden verhalen over zijn omzwervingen na de Trojaanse oorlog, terwijl Romeinse auteurs deze verhalen verder uitwerken en met hun eigen mythologie verbonden.
Daardoor raken de Griekse en Romeinse mythologie hier met elkaar verweven. In sommige versies verschijnt Diomedes als een Griekse held, terwijl hij in Romeinse verhalen ook een rol krijgt in de wereld rond Aeneas. We proberen de verhalen hier te combineren om een eenduidig geheel te maken.
Aan het hof van koning Daunus
In deze verhalen arriveert hij aan het hof van koning Daunus. De koning zou onder de indruk zijn geweest van de beroemde held uit de Trojaanse oorlog en vroeg hem om hulp in zijn strijd tegen naburige volken, waaronder de Messapiërs. In ruil daarvoor beloofde hij hem land en een plaats in zijn koninkrijk door de hand van zijn dochter aan te bieden.
Diomedes ging op het aanbod in en trok met zijn mannen ten strijde. Volgens de traditie wist hij verschillende vijanden van Daunus te verslaan en veroverde hij nieuw gebied. Dat land verdeelde hij onder zijn eigen volgelingen, die zich daar blijvend vestigden. Hij trouwde met de dochter van Daunus, waardoor hij een vaste plaats kreeg in het koninkrijk.
Steden gesticht door Diomedes
In dit gebied stichtte Diomedes verschillende steden, in totaal meer dan tien. De bekendste daarvan is Arpi, een stad waarvan de naam herinnert aan zijn geboortestreek Argos. Andere steden die met zijn naam werden verbonden zijn Siponto, Canusium en diverse nederzettingen langs de Adriatische kust. Door zijn aanwezigheid en daden werd hij een belangrijk stichtings figuur voor steden in Zuid-Italië.
Het Palladium en Aeneas
In de Romeinse mythologie speelt een van de bekendste verhalen over Diomedes zich af in verband met Aeneas. Hoewel ze tijdens de Trojaanse oorlog vijanden waren, werden ze in Italië bondgenoten. De Trojaan vroeg hem om het heilige Palladium, dat tijdens de oorlog uit Troje was meegenomen, terug te geven. Diomedes stemde daarmee in, volgens het verhaal omdat een orakel hem had voorspeld dat het beter was om het beeld aan een Trojaan terug te geven. Zo kwam een van de belangrijkste relikwieën van de oorlog opnieuw in de juiste handen terecht.
Ook in de verhalen rond conflicten tussen Aeneas en Turnus verschijnt Diomedes. Toen Turnus hem vroeg om deel te nemen aan een nieuwe oorlog tegen de Trojanen, weigerde hij . Hij verklaarde dat hij in zijn leven al genoeg tegen Trojanen had gestreden en dat zijn doel nu was om in vrede te leven. Zo vestigde hij zich definitief in Italië en gaf hij zichzelf een rustige plek na de oorlogen die hem beroemd hadden gemaakt. Hij zou de rest van zijn leven in vrede afsluiten.
Diomedes’ dood
Over het einde van Diomedes bestaan verschillende verhalen. Sommige tradities vertellen dat hij in vrede in Italië stierf, als een koning en stichter van steden die zijn naam zouden dragen. Andere versies vertellen dat hij teruggeroepen werd naar zijn vaderland Argos, en dat hij daar zijn dood vond. Volgens Pindar zou hij zelfs nog onsterfelijk worden gemaakt door Athena.